محمد مهدى ملايرى

113

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

در تاريخ سيستان در فصلى كه با عنوان « قسمت خراج سيستان » آغاز شده از جمله هزينه‌هائى كه مىبايستى از مجموع خراج سيستان پرداخت مىشده يكى هزينهء ريك بستنها بوده كه ساليانه سى هزار درهم بوده و ديگر هزينهء نگاهدارى پرنها بوده كه ساليانه پنجاه هزار درهم مىشده است « 1 » استاد فقيد ملك الشعراى بهار كه اين تاريخ را تصحيح و چاپ كرده ذيل همان صفحه در توضيح كلمهء پرن چنين نوشته است : « پرن در كتب لغت و ادب ديده نشد . و پس از تحقيق از مردم سيستان و مطالعات ديگر محقق شد كه پرن به فتح اول به معنى سدهاى خاكيست كه با بوته و جگن و غيره در معبر رودها و پيش مزرعه‌ها بندند و نوعى از آن را در خراسان ( پل ) گويند و در برخى نقاط ديگر سدهاى دستى را ( پرند ) تلفظ كنند و اين هرسه لفظ از يك رشته است و برهان ( يعنى برهان قاطع ) تنها پل به معنى مرز را ( كه مقصود مرز سبزيكارى است ) ضبط كرده است . » ( تاريخ سيستان ص 33 ) . از اين توضيح مرحوم بهار مىتوان به تحولى كه در طول تاريخ در جاهاى مختلف در معناى پرن روى داده تا حدى پى برد ، ولى از دقت در نوشتهء تاريخ سيستان اين را هم مىتوان دريافت كه آنچه را مرحوم بهار همچون معنائى براى پرن نوشته با تعريفى كه در تاريخ سيستان دربارهء پرن آمده نمىخواند و بيشتر با نوع ديگرى از سدّهاى آبى كه در آن كتاب با نام بندبستنها آمده قابل انطباق است . در آن كتاب در همان صورتى كه ذكر آن رفت از دو گونه سدّ آبى سخن رفته با دو نام مختلف و دو مبلغ مخارج ساليانهء متفاوت . يكى با عنوان بندبستنها با مخارج ساليانه بيست و پنج هزار درهم . و ديگر با عنوان پرنها با مخارج نگهدارى ساليانه پنجاه هزار درهم . و از فحواى كلام در تاريخ سيستان چنين برمىآيد ، كه بند بستنها بندهاى موقتى بوده‌اند كه در فصلهاى زراعتى براى استفاده بيشتر از آب رودها در مزارع در جاهاى مختلف آن رودها مىبسته‌اند و پس از فصل زراعت آن را مىگشاده‌اند . ولى پرنها سدّهائى بوده‌اند ثابت و

--> ( 1 ) . تاريخ سيستان ، به تصحيح ملك الشعراء بهار ، تهران ، 1314 ه . ش . ، ص 33 .